योगाभ्यास

क्रिया हाच योग किंवा मोक्षप्राप्तीचा उपाय म्हणजे क्रियायोग. जेव्हा क्रिया किंवा कर्म हे स्वत:च योगसाधना आहे अशा भावनेने केले जाते, ...

आधुनिक योगासनाचा एक प्रकार. ग्रीवा म्हणजे मान आणि आसन म्हणजे स्थिर व सुखकर स्थिती. यामध्ये संपूर्ण शरीराचा भार हा डोके ...

चित्त आणि चित्तवृत्ती : चित्त हा शब्द सामान्यपणे ‘मन’ या अर्थाने वापरतात. महर्षी पतंजलींनी चित्ताची स्पष्ट व्याख्या ‘योगसूत्रां’त केलेली नाही, ...

प्रकाशमय किंवा ज्ञानमय अर्थात ज्ञान करवून देणारी चित्ताची विशिष्ट वृत्ती. योगदर्शनानुसार चित्त एखाद्या विषयाचा आकार धारण करते, त्या विषयाच्या चित्तात ...

ध्यानबिंदू उपनिषद् हे कृष्णयजुर्वेद या ग्रंथशाखेशी संबंधित आहे. मुक्तिका उपनिषदामधील १०८ उपनिषदापैकी २० उपनिषदे ही योगविषयक असून ध्यानबिंदू उपनिषद हे ...

नाक, घसा यांची शुद्धी करणारी हठयोग षट्कर्म शुद्धिक्रियांपैकी एक क्रिया. नेतीसह धौती, बस्ती, नेति, त्राटक, नौली आणि कपालभाती या हठयोगातील ...

हठयोगातील एक पारंपरिक आसन. भूनमनासन या शब्दातील ‘भू’ म्हणजे जमीन किंवा भूमी, ‘नमन’ म्हणजे नमस्कार आणि ‘आसन’ म्हणजे स्थिर व ...

षट्कर्म शुद्धिक्रियांपैकी धौती क्रियेचा एक प्रकार. धौती म्हणजे धुणे, स्वच्छ करणे. धौतीचे अंतर्धौती, दंतधौती, हृदधौती आणि मूलशोधन किंवा गणेश क्रिया ...

षट्कर्म शुद्धिक्रियांपैकी धौती क्रियेचा एक प्रकार. धौती म्हणजे धुणे, स्वच्छ करणे. धौतीचे अंतर्धौती, दंतधौती, हृदधौती आणि मूलशोधन किंवा गणेश क्रिया ...

वासना या संकल्पनेचा सर्वसामान्य अर्थ इच्छा किंवा कामना असा होतो. परंतु महर्षी पतंजलींनी ‘पातंजल योगसूत्र’ ग्रंथातील कैवल्यपाद या चौथ्या प्रकरणात ...

महर्षी पतंजलींनी योगदर्शनातील समाधिपादामध्ये (योगसूत्र १.३०) योगाभ्यासात येणारी नऊ विघ्ने सांगितली आहेत. या विघ्नांना त्यांनी अंतराय अशी संज्ञा वापरली आहे ...

राग म्हणजे आसक्ती तर वैराग्य म्हणजे आसक्तीचा अभाव. वैराग्य भावरूप (अस्तित्वरूप) नाही तर ते अभावरूप आहे. सांख्यदर्शनानुसार बुद्धीमध्ये सत्त्वगुणाचा उदय ...

निंबाळकर, सदाशिव प्रल्हाद : (२७ जुलै १९२६ – ३० सप्टेंबर २०२१). भारतीय योगाचार्य आणि मुंबईतील ‘योग विद्या निकेतन’ संस्थेचे संस्थापक ...

स्वामी हरिहरानंद आरण्य : (४ डिसेंबर १८६९ – १८ एप्रिल १९४७). तपस्वी योगी, ग्रंथकार व कपिल मठाचे संस्थापक. स्वामी हरिहरानंद ...